Calendario de reservas da Agrupación Instrutiva de Caamouco

Este é o calendario de reservas da Agrupación Instrutiva. Se queres solicitar o uso das nosas instalacións envía un WhatsApp ou chama ao 680 16 19 29.
As actividades e cursos da Agrupación prevalecerán sempre sobre calquera outra.

A Singradura de Eltoriaji(CASTELLANO) (ENGLISH)

Unha crónica de Martin O'Scannall

“O que teño que contarlle”, escribiu Caroline Haslett, “ten que ver cun cúter de madeira con vela cangrexa duns 20 pés de eslora chamado Eltoraji, actualmente amarrado en Port Bourgenay, ao lado de Les Sables d’Olonne, a 32 millas ao norte de La Rochelle. O meu pai descrebeo como tan lento e testán coma el. Coma el, tamén é encantador e con moito carácter.”

“Tristemente xa quedaron atrás os días de navegación do meu pai, por iso agasalloume co Eltoraji. Agora tocame a min buscalo xeito de traelo dende Bourgenay ata Castropol”.

“O seu”, engadiu con voz de ferro en luva de seda, “é que chegue por mar e non por estrada”.

Recoñezo que este chamamento dunha absoluta descoñecida, tan sentido coma inesperado, picou a miña curiosidade e non puiden resistirme a saber máis. Quén era esa Caroline Haslett? Quen era o seu pai? De qué tipo de barco se trataba? Por qué por mar e non por estrada? Polo tanto, amodo e inexorablemente, vímonos abocados a unha singular aventura en momentos difíciles, porque esta singradura a través do golfo de Biscaia era para Caroline o xeito de honrar a memoria de Tony Haslett, o creador de Eltoraji

Esta é a súa historia.


A longa seca de abril e maio ía rematando. Sen dúbida había cambio no ar. Os feros ventos do nordés, que sopraran sen descanso abanando os ricos campos de trigo da Vendée, amainaran. No medio da calor, o pó e a memoria, traballaramos duramente para preparar Eltoraji para a súa primeira singradura en mar aberto, moi consciente de que o defunto Tony Haslett estaba observando con ollo crítico cada un dos nosos movementos.

O tempo de intercambiar cartas, listaxes e artigos rematara. Aprovisionado e cargado a tope, Eltoraji estaba máis arranxado que nunca. Dia tras dia, con Caroline ao volante daquel automóbil tan cantareiro, foramos dunha punta a outra  buscando isto, aquelo ou calquera outra cousa que faltara.

Tiñamos comido, bebido, rido e compartido bágoas naquela marabillosa casa de pedra, chea de lembranzas de Tony Haslett, dos seus libros, as súas fotografías, as súas ferramentas, a súa personalidade, xunto coa súa viúva Jeannine, intelixente e observadora, unha mistura embriagadora, potente e emotiva, pero tiña chegado o momento da verdade e partir.

CADERNO DE BITÁCORA DO ELTORAJI

“Tódalas travesías do golfo de Biscaia son de 300 millas” David.

Caderno de Bitácora

Zonas da predición marítima da BBC3 de Xuño de 2011

  • Predición marítima da Axencia Meteorolóxica Británica ás 10.20 do 3 de Xuño de 2011. Resumo Xeral das 0600. Alta de 1030 sobre Shannon perdendo identidade. Alta de 1037 sobre Dogger, prevista de 1029 sobre o Báltico mañá á mesma hora.
  • Baixa de 1021 sobre Golfo de Biscaia prevista de 1015 no centro de Francia mañá á mesma hora.
  • Predición zona Golfo de Biscaia compoñente N o NE forza 5 a 6 en zona norte, ciclónico 4 a 5 baixando a 3 en zona sur, treboadas con tronos, visibilidade moderada a mala.
  • 15.35 Vento SW por W, forza 2. Visibilidade boa, rumbo 220, corredeira Walker largada, Bourgenay marca de augas navegables.
  • 19.35 Vento W por N 3, visibilidade boa, rumbo 220, corredeira 11.5, a goberno fixo, 4 nós. Cambiar carro escota maior para evitar rozamento. 10 millas do porto. Barco pola amura de babor.

A corredeira Walker está largada, a predición marítima da BBC en conta e anotada no caderno de bitácora, o rumbo trazado na carta náutica Admiralty, lapis afiados, compás e regras paralelas á man... É o momento de presentar ao capitán e á súa tripulación.

Tres homes nun barco. De esquerda a dereita Luis “Tojo”, David e “O Irlandés”

O patrón, como se pode intuír do anterior, é unha persoa tradicional da vella escola e, como tal, moi acostumado a facer as cousas á súa maneira, desconfiado e receoso da tecnoloxía moderna. Prefire o Admiralty Pilot como derroteiro náutico ao Reeds, a autoproclamada Biblia do Navegante Moderno, e dende logo é contrario ao GPS salvo para algunha que outra comprobación da dead reckoning ou navegación por estima. Pero tiña as súas razóns, como veremos.

David, no fondo un Boy Scout máis ben medradiño, con ese aire de competencia e eficacia que lle confire selo propietario do magnífico barco antigo de pesca danés Tina Husted, equipado entre outras cousas con un impresionante motor diésel Gardner, e mestre en todos ises chismes tecnolóxicos, e non como o patrón, que décadas atrás quitara o motor do seu iate por consideralo superfluo. En resumen o compañeiro ideal xa que Eltoraji non só ten motor, senón tamén GPS permanentemente acendido atraendo no seu espertar aos seus servos, os waypoints, dous ídolos ante os que parece ser que todos agora temos que axeonllarnos.

O que daría eu por un antigo Admiralty Pilot cheo de información recollida naquela época en que se navegaba exclusivamente a vela, con unha concisa relación de cuestións náuticas, correntes, ventos, perigos, vista da costa debuxadas dende a cuberta dalgún buque da Royal Navy, poñamos a Costa Cantábrica de mediados do dezanove, agora substituídas en calquera caso, inexplicablemente para min, por fotografías aéreas, pois un non ve unha costa descoñecida dende algún lugar do ceo senón dende a cuberta dun barco, libro en man, comparando esas vistas delicadamente debuxadas co tramo de costa que che da a benvida nun amencer gris e borroso.

Dixen tradicional? Cecáis dinosaurio sería mellor. Pero dinosaurio ou non, o Sauntress sen motor tiña navegado “por toda a Europa Atlántica e ata por Noruega”, tal e como alguén dixo con bastante xenerosidade. Así que este Dinosaurio séntese con dereito a dala súa opinión.

E por último está Luis, o indomable Tojo, sen travesía nocturna algunha no seu haber, o tripulante inseparable do patrón os últimos cinco anos de comedores de loto nas Rías Altas de Galicia. Así que a onde ía o patrón, ía Luis, e listo.

Pero isto era algo máis que outra travesía no golfo de Biscaia, se ben é certo que nun barco moi pequeno que ningún de nós vira endexamais. Esta singradura, por empeño firme de Caroline, era unha viaxe para render homenaxe ao creador de Eltoraji, o defunto Tony Haslett. Así que permitinme o luxo de airear as miñas opinións algo reaccionarias, con algo máis que a sospeita de que Tony Haslett as tería compartido.

Por unha banda, Eltoraji, o barco cuxo deseño fora confiado ao criterio de David Thomas, un cúter de madeira con quilla corrida e vela cangrexa, non era máis que unha volta ao pasado, encantador, pero sen dúbida unha volta ao pasado.

Por outra banda, un que dende moi novo fora mariño mercante, pescador e capitán de draga, entre outras cousas (e cuxo sextante levamos a bordo, e usamos, como se verá), formándose na vella escola, nas corredeiras, no Admiralty Pilot (e sen dúbida por algúns paraxes exóticos) e todo iso.

Quizais non exactamente como o mundo de “Só Ceo e Mar” -“Just Sea and Sky”-, a versión de Ben Pester dunha viaxe no Tern III, de Claud Worth, de Inglaterra a Nova Zelanda, pero tampouco tan distinto. Máis ben, voltando un pouco atrás, “A través de Tres Océanos” -”Across Three Oceans”-, de Conor O'Brien, un dos libros preferidos de Tony Haslett. En resumo, dun tipo sentimental a outro e dun admirador da vela cuadra a outro, Tony, isto é o que fixemos co teu barco, aínda que tí xa o sabes porque o teu espírito estaba con nós.

Liñas de deseño de Eltoraji  

Eslora total 20’10” (6.35m)

 

Manga 7’5” (2.26m)

 

Calado 3’9” (1.14m)

 

Desprazamento 6614 libras (3Tm.)

 

Área vélica 247 pés2 (23m2)

 

Deseñado por David Thomas

 

Construído por Tony Haslett


©Martin O’Scannall “O Irlandés de Redes” (texto)

©Luis Román Saavedra “Tojo” (portada)

A marca de augas navegábeis de Bourgenay está como a unha milla do porto. Foi alí onde fixamos o noso punto de partida, largamos a corredeira Walker e puxémolo cinxindo a rabiar. O noso rumbo, verdadeiro, debía ser 220W (SW por S), para evitalos perigosos bancos de rochas de Plateau de Rochebonne, a unhas 36 millas; pero por unha lixeira brisa que sopraba dende ese mesmo cuadrante, o mellor que puidemos acadar foi navegar con rumbo lixeiramente ao oeste do sur, librando a illa de , resplandecente como un espellismos pola amura de babor, e coa esperanza de que aquel vento inesperado fose unha brisa mariña causada pola lentura de terra (polo visto unha característica desta costa), como resultou ser, xa que ao caela noite o vento virara e refrescara a forza 3 e puidemos mantelo noso rumbo. Unha saída ao mar o día anterior a modo de proba demostrou que tiña demasiada tendencia a orzar, que era “demasiado ardente”, como se di. Certo que estaba cargado a tope, pero Tony, o teu comentario de “lento e testán coma min” insinuaba que, cargado a tope ou non, daría moito traballo. Porén, o de “a goberno fixo, 4 nós” (que consistía nun cabo amarrado á caña do timón) era prometedor. Resumindo, estabamos comezando a coñecer o barco que se nos confiara.

Ao caela noite tomamos marcación, respectivamente, de Les Baleines (Ile de Ré), Les Sebles D’Olonne e unha luz non identificada, a nosa última referencia, e comezamos coa nosa rutina de gardas a quendas de catro horas. Pero catro horas resultaron ser moitas, xa que manter Eltoraji no seu rumbo era esgotador, así que fixamos gardas de tres horas e Luis, o trasno e irreprimible humorista a bordo, pero tamén duro como unha rocha e calmo nos intres de crise, liberado de facer gardas, aínda así permanecía case sempre desperto ata caer rendido.

  • “Mal rato cos arrastreiros, “luces” sen senso ningún, aínda que o deslumbramento na cuberta de popa indícache máis ou menos si estás mirando a popa, ao través ou de fronte; susto desagradable coa “Rochebonne”, de feito luces estroboscópicas, difícil noite xa que todo era descoñecido.”

Sentado nunha clase co Regulamento Internacional para Previr os Abordaxes no Mar aprenderás a regra número 26, Buques de pesca. A pena é que non di que unha flota pesqueira é o pesadelo de calquera temoneiro. A realidade é que o deslumbramento polas súas luces de cuberta fai imposible o recoñecemento nocturno; os arrastreiros son erráticos, inmersos, como é natural, no arrastre, sería moi pouco prudente supoñer que te poden ver. Así que evitalos é cousa túa. Á flota de arrastre, que sen dúbida o era, démoslle un lento repaso aos nosos señoriais tres nós e medio, e xa puidemos respirar tranquilos.

Hai outra cousa que pasa estando de garda só pola noite. Nesas tres horas podes mantelo rumbo, evitar outros barcos e pouco máis. O noso rumbo supoñíase que nos mantería apartados dos baixos do Plateau de Rochebonne, cuxo extremo sur (sueste para ser precisos) está marcado por unha marca cardinal este (tres flashes rápidos), pero a aparición repentina dun grupo de luces estroboscópicas, nada que ver con ningunha marca cardinal leste, fixo que Eltoraji virase cara o sur, pois calquera que fose o seu significado eu non tiña ningunha intención de averigualo.

Eltoraji non tiña mesa de cartas náuticas, así que tomei prestada a peculiar solución do defunto e tan chorado Coronel Kenneth Whitehead (amigo, entre outros, de Blondie Hasler, inventor -coido- do sistema de piloto automático de cataventos). Corta un pedazo de taboleiro do tamaño de media carta Admiralty e bingo! xa tes mesa de cartas. Sendo nun barco tan pequeno unha mala idea iso das chinchetas cravándose nos pés, substituínas por cinta adhesiva, maltratando a xa vella, pero axeitada, carta náutica que aínda contén o roteiro do 2005 da travesía do Sauntress polo Golfo de Biscaia, de Falmouth ata A Coruña, que por razóns sentimentais non quixen borrar.

Cando un non está ocupado en evitar outros barcos hai tempo para meditar; tripulación durmida abaixo, estrelas bailando entre os cordames, Eltoraji avanzando tranquilo, luz de petróleo da cabina ao mínimo, a costa vai boa que quedou atrás, o compás de reollo, para isto é a túa garda nocturna de tres horas nas que navegarás nove, dez, ao mellor once millas con rumbo xeral, confías, a Ribadeo. Pero certamente irás a onde cho permitan o vento e as ondas, pois a ruta a lapis na carta é unha expresión de esperanza, non moito máis, xa haberá tempo ao amencer para tomala posición.

Tony HaslettE así, Caroline, é como foi máis veces das que me importa lembrar, polo que mentres pasan as horas desta longa garda nocturna, permíteme que che fale de Kennet Whitehead pois el, dalgún xeito, é a razón pola que estou abordo, máis aínda ao mando do barco de Tony Haslett. A súa memoria é xusto agora máis intensa, solitario nestas horas nocturnas baixo este gran palio de estrelas. Ti, nos teus longos paseos en solitario polos montes, debes coñecer esta sensación, medio mística. E a escena que eu evoco é esta. Kennet Whitehead, alto, enxoito, con aire militar, sempre co cigarro turco Abdulla en boquilla longa, monóculo incrustado no ollo, nariz aquilino, faciana curtida pola intemperie, ero o arquetipo de gentleman montañeiro e navegante, ao estilo do famoso Bill Tilman e o seu Mischief, da mesma xeración, ex-oficial dúas veces condecorado, adscrito á Armada Real Iraquí (autor dun libro no que se fai unha revisión ben documentada dos ancestrais e diversos pobos dese atormentado país), clasicista e propietario dun pequeno iate de listóns de madeira, de arrufo ao revés e dobre proa, construción francesa, un Grand Diable chamado Clarion. E Clarion, piloto automático de vento incluído, bautizado como Esmeralda, levou a Kennet a través do Golfo de Biscaia, a costa de Portugal e a través do Mediterráneo ata os mares viño escuro do mundo antigo. Enarborando con fachenda o pavillón azul da Royal Ocean Racing Club desfigurado pola salitre.

E foi ese home excepcional o que iniciou a O Irlandés na navegación, pero non calquera navegación. Un verán tras outro chegaba un telegrama “Estou en tal sitio, agárdote a tal hora”. E así era a cousa. Debías apañarte para chegar, probablemente por tren e bus ata algún lugar de Grecia, Turquía ou o Adriático, no medio do po e un calor abrasador, e atopara a Kenneth na bañeira do Clarion, copa de viño na man, carta de navegación nos xeonllos, chosqueando a través do seu monóculo, planeando, co Admiralty Pilot, a seguinte travesía.

Isto era moito antes dos días dos días dos teléfonos móbiles, GPS, vacacións en flotilla e cousas polo estilo, Tito aínda ao mando, soberanos de ouro polas sentinas que, co selo do barco, lidaban con comunista ou calquera outro funcionario prepotente. De Kennet veñen dúas frases, unha era súa, para cando as cousas podían ir a peor, “un peu de courage”, diría, “un peu de courage”, e do Admiralty Pilot “os barcos pequenos con coñecementos locais poden...”, E de aí é de onde ven a adicción á corredeira Walker, as cartas náuticas en papel, as regras paralelas, compases e, sobre todo, o Admiralty Pilot. E aí é onde aprendín a respectar as montañas e os seus ás veces temibles ventos, e onde nin unha soa vez entramos nun porto deportivo, a miúdo eramos o primeiro e único iate da tempada. Lembro o plaf, plaf, plaf dalgunha lura mallada nalgunha rocha do Adriático, o insistente cri, cri, cri das carricantas no soporífero calor do mediodía, as comidas mornas nalgún furancho grego no que Kenneth, desprezando a carta, íase á cociña e pedía vela comida (como faría calquera grego que se preze) e onde os clásicos da antigüidade, Homero, Herodoto e moitos máis, compartirían balda co seu querido, sobado e remarcado Admiralty Pilot. El fai tempo que se foi, pero non a súa memoria. Agora, quizais, entendas a este vello tradicional, O Irlandés, e a súa empatía con outro barquiño de madeira, Eltoraji, e o seu desprezo sen disimulo a ese Deus do navegante moderno, o GPS e o condenado waypoint.

4 de xuño de 2011

David (notas)

  • Posición tomada ás 0730 con GPS 45.45.13 N 02.27.8 W, corredeira 49,8.
  • Caderno de bitácora (mesmo día).
  • 0800. vento NNE. Visibilidade boa. Rumbo 235. Corredeira 50. Estimación na carta con actualización do GPS das 0730. Barco tenteteso e golfiños, a tripulación portase ben e práctica de navegación cara atrás.

¿Quen escribiu iso?

Así a todo era certo. Nun despiste, Eltoraji, na súa liña máis señorial (tipicamente 2.5 ou 3 nós), castigou ao temoneiro orzando pola súa conta, parándose logo e despois, como reza o caderno de bitácora, ir cara atrás. Ti mesmo o dixeches Tony, lento e testán, porque non é que houbera un parvo ao timón. Máis ben unha das encantadoras peculiaridades de Eltoraji, incluíndo as súas cubertas esvaradías. Pero tomalas cousas como veñen e aprendes a quererlle igual. De tódolos xeitos, dende o intre en que deixamos Bourgenay ata entrar en Ribadeo, todos tiñamos a estrita orde de estar atados a bordo (arnés e liña de vida en todo momento).

… e boas noites!David (notas)

  • Carga da batería ao rematar a noite 9,9 voltios.
  • 10.45 Motor aceso por una hora para cargar batería.
  • 11.45 Motor apagado, tomar posición do GPS e tomar vista do sol.
  • Vista do sol 45.43 N 02.48.7 W (Eso, Tony, foi co teu sextante).
  • GPS 45.43.76 N 02.47.94 W (David apuntase un gran tanto).
  • Correidera (ese fiel amigo) 63,5 millas.

Caderno de bitácora

15.35 Vento N 1. Rumbo W, visibilidade boa. Correidera 71. Lentos, 70 millas en 24 horas. A ver si mellora mañá.

Ben, non realmente, posto que o recorrido diario contase dende a hora de saída, que foi ás 15.35, teño por costume apuntalo recorrido a partires de aí, en non da medianoite.

  • 16.30 Posición tomada dende a corredeira Walker 73.8 millas e rumbo oeste dende a última posición.

NE1 45.42 N 03.04 W
GPS 45.46 N 03.05 W
Segunda hora de cargar batería co motor antes do percorrido nocturno e uso de luces de navegación.

  • 23.45 Máquina en marcha para manter rumbo e velocidade.

Con pinta tremendamente mariñeira.Estes apuntes son moi propios do home encargado tanto de todo o mecánico como da navegación. O gasto das dúas luces de costado, a luz de tope e a luz do compás afectaron á batería, como o confirma a alusión á súa carga. Sabiamente, David emprendeu a difícil tarefa de arrancar o motor a man como cuestión de rutina e bo mariñeiro.

Este foi, a pesares ou grazas a todas estas distraccións, un día agradable. O excelente estofado de Jeannine alimentara unha tripulación famenta, David parecía tremendamente mariñeiro tomando as súas vistas do sol ou abrindo o foque con un pau ou tangón, Luis alporizouse en comentarios, o que era de entender, cando vimos os golfiños -o que quizais distraeu ao timoneiro- e nada na cociña era un problema para el. En Resumo, o equipo estaba funcionando ben. Eltoraji estaba ao seu ritmo (“Non. Non penso bulir”), o que non era de estranar, vista a forza do vento na seguinte anotación. Lembro unha conversación con Caroline antes de zarpar durante a fase de planificación da travesía. “A unha velocidade de tres nós, son catro días e pico”, dixen, “TRES NÓS!?” espetou Caroline toda indignada, “é moito máis rápido que iso”. Pero a media é o que conta e, na práctica, incluso coa axuda do motor, demostrou ser bastante acertado.

Si señor, un golfiño!Antes de zarparmos, David, fillo da tecnoloxía, tívonos engaiolados con mapas meteorolóxicos asistidos (creo) por ordenador. Eran tan confusos e tan incerto o pronósico, que unha vez transcrita a suposta predición de cinco días para Biscaia, tireina pola borda con indignación. A única certeza era que o anticiclón que levaba dous meses traendo seca e ventos fortes do nordés trasladárase nada menos que a Islandia, e que algo ía a cambiar.

Estábamos aí fora e era o que había, aínda que a BBC -grazas Caroline por esa radio de onda longa- deunos todo o que precisabamos, a tendencia xerar e máis ou menos en que dirección podería estar soprando o vento e como o faría máis adiante.

Traballos e incidentes a bordo. Engraxar guía de escotilla (mala idea, xa que apoiarse nela e zás! abríase de súpeto); carrizo a bordo, quédase cinco minutos, cambiar a barra de escota de vela maior para evitar rozadura e corrixir a tendencia a orzar, reforzar enganche do puño de amura da trinqueta, poñer retida da botavara (para evitar trasluchadas), afacéndonos ao ritmo do barco, limpar algas da corredeira Walker.

Carrizo ?Un vento do NNE non demasiado forte era xusto o que precisábamos. O carrizo (emigrante parcial), polo menos pensamos que era un carrizo, subiu a bordo, comeu as faragullas que Luis lle deu, ergueu o rabo e foise. Estábamos, como reza o caderno de bitácora, afacéndonos ao ritmo do barco e atopando todo tipo de detalles enxeñosos. Por exemplo, ao poñer a mesa do camarote atopamos unha rañura no chan e dentro, unha bomba, logo a manga, e así tiñamos nada menos que tres bombas de sentina: unha baixo cuberta, outra na bañeira e unha eléctrica. Outro detalle de Tony Haslett (supoño) era o carro de escota da maior, que era una gaza libre ao longo dun cabo forte ao ancho da popa (vin o mesmo sistema no seu anterior barco, o Bonito), pero para longas distancias a barlovento machaca a caña, así que o modificamos de forma provisional para aliviar esa presión.

5 de xuño de 2011

David (notas)

01.48 Predición marítima da BBC
Temporais no Canal da Mancha. Norte do Golfo de Biscaia, vento N a NE cambiando a N a NO forza 4 a 5, refachos de forza 6; chuvascos, visibilidade moderada a reducida. Sur do Golfo de Biscaia, forza 3 a 4, chuvascos, visibilidade moderada a reducida.
Fitzroy, Norte 5 a 7, 4 en zona leste.
Trafalgar, Leste 6 a 8.

O tempo comeza a rachar, como se temía, hai temporais ao redor, aínda que ningún onde nos atopamos, e o vento empúrranos cara o sur. David, dilixente cos seus apuntamentos, cóntanos o que pasa.

  • 03.49 (a súa garda) GPS 45.15.777 N (que precisión!) 03.44.395 W.
  • Corredeira Walker 110 millas (posiblemente algo atoada con algas). O GPS tamén marca 106 millas percorridas, pero non é de fiar porque apagase frecuentemente, o interruptor do barco recibía golpes a miúdo. Durante a noite, navegamos sen foque e cos tres rizos na maior. (Estrano. E iso por que David?)
  • 06.00 Motor apagado e a toda vela, Rumbo S.
  • 09.00 Primeiro rizo.
  • 09.45 Segundo rizo.
  • 13.00 GPS 44.51.244 N 03.44.09 W. Corredeira Walker 140.04 millas.

Saímos da plataforma continental e estamos en augas con 4000 metros de fondo, cor amatista, estando aínda forzados ao sur do noso rumbo, que comeza a parecerse a unha curva en dirección Santander. Nada bon. Facendo un chisco ao ídolo da navegación, o waypoint, (e quizais David) marcara tres na carta náutica, un para manternos afastados do Plateau de Rochebonne, o segundo para lembrarnos cando saíamos da plataforma continental (para que o cambio de mar non nos collera por sorpresa), e o último onde cruzaríamos a ruta do ferry ultrarrápido entre Santander e Portsmouth (que a 25 nós ou así se che bota enriba sen que te des conta). Ninguén fixo nin o mais mínimo caso a ningún deles.

Neste seguinte tramo, por así chamar ao terceiro día, sobre todo pola tarde, comezamos a mirar máis o tempo, que empeora, e é cando temos que comezar a tomar decisións.

  • 13.01 Predición marítima. Baixa de 1000 sobre N Francia. Alta de 1024 sobre Faroe, Nova baixa sobre Bailey. Golfo de Biscaia NE (que non era certo) virando a NW, forza 4 a 5, refachos de 6. Fitzroy vento N, 5 a 7, temporal forza 8 ao sur.

Decidimos agardar a nos librara o vento en vez de orzar e dar volta ao norte e ter o vento por proa, coa orella pegada -metaforicamente- á radio, onde oímos:

  • 17.25 Predición marítima. Baixa de 1006 sobre Golfo de Helgoland (German Bight) (así que desprazouse cara o norte e estase enchendo. Alta de 1020 sobre Faroe (o vello anticiclón das Azores que se afasta do norte e debilítase). Nova baixa sobre Bailey. Golfo de Biscaia vento N o NW, forza 4 a 5, con refachos de forza 6 (que en canto a dirección do vento é xusto o que queremos). Fitzroy forza 5 a 7, temporal forza 8 no sur. Visibilidade mala, chuvascos con tormenta.

Un ollada a todo o mar que abrangue a predición marítima da BBC chega para entender a ampla extensión do Golfo de Biscaia e Fitzroy. Había unha morea de vento ao redor do Fitzroy, posiblemente porque case sempre sopra forte en Fisterra, pero tamén no Golfo de Biscaia estaba arreciando pouco a pouco. E claro, as dúas zonas están unha con outra. Nun momento dado falouse de Santander, descartado. En que estábamos pensando? En descansar? Nun baño? En facerlle algo a esas cubertas esvaradías? No tempo? Só Deus sabe que unha decisión como Santander tería sido fatal, o barco estaba en boas condicións, estábamos seguros mar a fóra e o vento ía a favorecer o noso rumbo; pero unha vez atracados en Santander teríamos que volver a comezar todo de novo. E nos veríamos reducidos ao que eu me tiña resistido con tódalas miñas forzas, ir saltando de porto en porto por unha costa perigosa.

Así que, en xeral, moito mellor seguir mar a fóra e aguantar o que veña.

  • 19.00 Situación tomada do GPS 44.32.69N 03.53.47W. Corredeira Walker 158.
  • 19.10 Motor aceso para manter rumbo oeste.

Coa luminaria de lóstregos por todo o horizonte din a orde de rizar a vela ao máximo e arriar o foque para prever contra ventadas, polo que navegamos a motor e vela, duro e monótono, durante toda a noite; xa era hora de conseguir un avance, preferiblemente na boa dirección. Pode que a tripulación pensara que tres rizos era demasiada cautela; pero a perspectiva do mal rato de coller rizos no medio dunha chaparrada desas que a tormenta pode producir, de noite, con un aparello pouco coñecido, non tiña siso ningún.

Daquela, na quenda de David, apareceu o catamarán. Poderías pensar que con tanto mar polo que moverse podería manterse afastado, pero non. Parecía concentrado en atropelar a Eltoraji, ou o que é máis probable, demasiado engaiolado co seu GPS, plotters, ou calquera outro chintófano de a bordo, a perdición dun bo vixía. Tiñamos que avisalo con un gran flash, primeiro sobre as nosas velas (que sendo vermello ladrillo, non eran o ideal para este método de identificación nocturna tan efectivo como pouco ortodoxo) e logo sobre o seu propio barco. A lei de Murphy ao cen por cen. Poñanse dous barcos nun vasto océano e como que a terra da voltas que...

6 de xuño de 2011

  • Motor toda a noite, a toda vela cun rizo (así que os quitaches) velocidade aproximada de 3 nós, rumbo SW, de vez en cando WSW, vento lixeiro e mala visibilidade. (cun mar que parecía mais grosa do que xustificaba o vento, supuxen que por algo gordo alá ao Norte).

Preguntei á miña tripulación, desconcertada, Onde está o cuarto tripulante? namentres, aparrulado polo sono no medio da noite, co motor machacando, mirada ao reloxo, erguíame para a miña garda. Que cuarto tripulante?, contestaron. Así de forte era a sensación.

Seguimos batendo a paso seguro.

  • 06.20 GPS 44.12.95 N 04.25.68 W. Corredeira Walker 188 millas.
  • 11.00 Motor apagado.

“Martin, Martin!"

Solicitado en cuberta, onde a causa do mar de fondo era de todo palpable, o noroeste forza 6 e algo chegara de súpeto. Parece que Luis comentara “Ei! Mira, está abrindo”, e aínda que eu non estaba alí para velo, considero que aquela liña dura baixo as nubes o que indicaba era vento forte e abundante. David e Luis puxeron valentemente os tres rizos, arriaron o foque (para o que nos puxemos ao pairo) e saímos a todo meter, como gato escaldado (aparentemente a 5,6 nós). Luis comentou con bastante tino “Agora imos ver de que está feito”.

  • “Marusía, fortes refachos e choiva”, escribiu David.

Marchando a paso firme, Luis atado á varanda. Patrón con pitillo obrigatorio.Mar grosa, digo, moi grosa e gris. Esta non era a típica marusía longa do Atlántico, onde os grandes barcos desaparecen entre as ondas, a houle ou o mar de fondo dos españois, inofensivo para un iate pequeno a non ser que rompan as ondas. Estas ondas eran curtas, empinadas e intimidantes abondo, así que non era un temporal, aínda que había moito vento. Despois de darlle voltas á idea de poñernos ao pairo e aguantar eu, ou quizais nós, decidimos seguir. Os libros din que non debes ir ao través en tales condicións, eu digo que depende das condicións. Iamos rápidos, salseiros constantes, remollando o bauprés (bicando a auga cando pillaba o mar atravesado). Pero por moi levantado que estivese o mar Eltoraji, deus o bendiga, facía reverencias como unha cortiza proverbial subindo por un lado e baixando polo outro, nun mare magnum de espuma mentres nós facíamos un valiosísimo oeste a toda velocidade. Este vento era demasiado bo como para desaproveitalo. Nestas condicións gobernas con coidado, aproas un pouco nos refachos, pero non demasiado, para non cravar (e posiblemente romper) o bauprés, esquivando se podes os bicos rompentes das ondas. Se non, agacha e aguanta mentres a auga a cachón varre a cuberta e molla todo o de abaixo. Solta escota nos refachos, derramando o vento, lasca un momento, o truco do mariñeiro dos vellos smacks que coida do barco. E así sulcamolo mar, escotilla pechada a cal e canto, falcas postas, Luis atado á liña de barlovento e todo empapado abaixo. Pero iso non era nada que o rexo barquiño non poidese aturar. Rexo mírese como se mire, de construción moi forte, todas aquelas cadernas serradas e tratadas ao vapor, consolas de vaos, cartelas de fixación, empernados, costado de cabina a baldera a durminte, aquel poste de telégrafos curto e chaparro coma mastro, aquelas velas tesas de lona, aquela bañeira auto achicante.

  • 16.45 Posición GPS 44.12.99N 05.21.17W. Corredeira Walker 229 millas.

Avanzando ao fin con paso firme, a pasta case cocida verteuse no último momento (algo salvouse) e Luis liou outro cigarro humedecido. O vento comeza a amainar algo e a caña pasa de novo a David.

“Avanzando ao fin con paso firme”. E desde logo aquí estaba a clave. Eltoraji estaba gozando do momento, deleitándose no vento forte, devorándoo, podería un dicir. O noso capitán, un auténtico paladín do vento, escrebe Eric Newby, citando a un tripulante do Moshulu en The Last Grain Race(1), seguro que outro dos libros favoritos de Tony Haslett. Acabárase o de navegar cara atrás, o do abalo do tenteteso e o aburrido de navegar a motor e a vela con ventiños.

(1) A Última Regata do Grán, Eric Newby, 1956. Acerca das viaxes na regata do grán, dende o sur de Australia ao sur de Inglaterra polo Cabo de Fornos, unha ruta e competición de 1921 a 1949, que se facía de xaneiro a xuño entre veleiros de carga de ata 5 mastros levando, normalmente, trigo. A última se aconteceu en 1949 despois de un paréntesis dende 1940 a 1947 pola Segunda Guerra Mundial. O autor do libro “The Last Grain Grace”, Eric Newby, fixo a viaje de 1939, con 18 años, como aprendiz. A maioría das regatas gañáronnas barcos fineses.

E iso que suxire? Que estaba moi cargada, dende logo. Que o casco case seguro tiña incrustacións e algas pesar do noso repaso. Pero sobre todo, que tiña pouca vela. Precisaba o vento para pórse en marcha. “Veña”, parece que dicía, “dádeme vento e xa veredes”. E iso é o que fixo, ensinarnos do que era capaz, milla tras milla tras milla. “Poida que sexa pequeno pero podo aguantalo”.

Liñas de deseño de Eltoraji, de “construción sólida e tenaz”Tombado na liteira, estudara a súa construción unha e outra vez buscando un punto feble. Non podía atopar nin un. Que pasaría se unha onda xigante a atravesáse? romperíanse os costados da cabina? Pouco probable, xa que a súa construción é demasiado sólida e suxeita con cavillas. O teito da cabina? Nada no que o mar poida agarrarse. A bañeira? Algo grande, pero auto achicante e separada da cabina por unha brazola Escotilla de proa? Esa si que era un punto fraco. Debería haber algún xeito de asegurala ben para cando o mar cruce a cuberta, pois diluviaba no tambucho de proa. As ferraxes no pau e os amarres falaban dunha escandalosa. Pero aínda non había escandalosa. Pois ben, querido Tony, logo de semanas de reflexión, iso é o que temos: un barco pequeno, pesado; un barquiño de construción moi forte, pero que necesita unha chea de velas e que o gobernen con tenacidade.

E por iso no artigo sobre a súa construción soñabas con horizontes lonxanos.

Ao ser Eltoraji un barco moi pequeno, as cubertas esvaradías e de movementos ás veces bruscos, non só estaban as firmes liñas de vida, senón que ata para evitar que o temoneiro ou a tripulación andase a tombos dun lado a outro da bañeira ou ata caese ao mar, axustamos arnés e atámonos en curto, por tódalas partes como polos atados. Non quería perder a ninguén. Pero, como ben sabe Caroline, se algo cae pola borda dámonos a volta para recuperalo practicando, se queres, a manobra de home ao auga.

Discútense todo tipo de métodos pero aquí, para que conste, vai o meu. Esquece o motor, aínda supondo que o teñas. Sen tocar escotas vira o barco inmediatamente, póndoo ao pairo - por desgraza unha práctica pouco valorada pero sumamente útil para, por exemplo, tomarse unha cunca de té, botarlle unha ollada á carta, meter rizos ou, en xeral, aclarar ideas. Agora, se practicaches esta manobra o suficiente, é cousa sinxela o deixalo caer ou ir ao alcance do que sexa que estea na auga, sexa un chapeu, o bicheiro ou, que o ceo nos ampare, unha persoa; agáchache e recólleo. É unha manobra que se fai en menos tempo do que che leva escribila, déixache o barco controlado e tranquilo logo de todo o balbordo; con mal tempo algunha vez puxen ao Sauntress ao pairo para capealo e descansar. A forza do vento na vela fai caer lixeiramente cara a sotavento, facendo máis fácil o de alcanzar o que sexa ou quenquera que estea na auga e non hai perigo coa rotación das hélices, despreocupándote de que na confusión do momento se lles enguedelle un cabo, engadindo outro potencial desastre.

Agardando. Eltoraji á vista!Xa case non quedan entradas no caderno de bitácora, xa case non quedan notas de David, só unha homenaxe máis nesta estraña travesía -e espero que non che importe, Caroline, pois sendo a verdade máis estraña que a ficción, o que vén a continuación era demasiado en vista de todo o que xa pasara-. Xusto antes de partir en Bourgenay e dirixirnos alá lonxe, recibín unha chamada. “Sinto traer malas noticias, pero o teu vello amigo George Rowland faleceu”. Non dixen nin palabra á tripulación nin a ninguén máis, ofrecín unha libación silenciosa aquela primeira noite, xa que George Rowland tiñame acompañado no Sauntress unha e outra vez. Noruega e alí estaba George, todo o camiño ida e volta. O sudoeste de Irlanda e alí estaba George, mais dunha vez a cargo do Sauntress mentres eu estaba fora e aquí, George, está a túa anotación dun día de primavera nalgún remoto lugar onde che levan os vellos barcos, se os deixas, cando escribiches emocionado ata a medula o seguinte:

30 de abril. Espertar e almorzo tardío e copioso. Polo menos tres parellas de garzas aniñadas no alto das árbores no lado oeste da enseada, moi ocupadas en dar para comer aos seus bulleirentos pequenos. Os araos negros deleitáronnos a nós e ás nosas cámaras. Un falcón pequeno sobrevoounos brevemente. Entón veu un colimbo grande, precioso e moi raro, lanzándose en picado e alimentándose a menos de 50 metros do Sauntress. Pegas grises en abundancia. Pola tarde saímos a remar entre a illa de Garinish e a península por esa fermosa canle recta, onde unhas focas contemplábannos en silencio pero de cerca, e de volta sorprendeunos unha gran cantidade de peixes saltando.

1 de Maio. Tom, Seamus, Timmy e Mike xa están todos de volta hoxe no traballo. Nicola e eu fomos a dar unha volta pola illa e pasamos todo o tempo asombrados polo verxel irlandés en maio. Con permiso de Seamus recollemos fiúncho, aceda, pirixel, acelgas e menta para as patacas cocidas. (...)

2 de Maio. Día despexado. Pasei o día por aí pescando e pola illa (un pouco como “Up jumped the herring”(2), pois George, querido Tony, do mesmo xeito que ti era un pescador empedernido).
Martin, tes que ver a illa en maio. É magnífico.

(2) “Saltou o arenque”. É o título dunha canción tradicional de pescadores, cantada ao estilo de canción de taberna, tamén coñecida baixo o título de “In This Windy Old Weather”.

7 de Xuño de 2011

Non o parece, pero iso está a 10 millas ou máis.Os enclaves máis agrestes do oeste de Irlanda, os fondeadoiros da ría do Eo, as ladeiras boscosas xunto ao río Fal, estes son lugares auténticos para un barco como deus manda. E Eltoraji, un barco como é debido, se é que algunha vez houbo algún, agora case estaba en casa. Ás 02.36 estábamos outra vez no noso rumbo orixinal. Unha cidade grande alzábase de lonxe, se cadra era Xixón, a unhas 30 millas a sotavento, e o feixe dunha luz potente varrendo o ceo. A mañá desvelou a estupenda Cordilleira Cantábrica.7 de Junio de 2011

“Porridge”(3), anunciou Luis alegremente, engadindo en ton despectivo “en Galicia dámoslle isto ao gando”.

(3) Papas de avea.

Logo, alí enfronte, apareceu a mancha borrosa dun cabo, gris e distante. Tiñamos o noso destino á vista. O vento seguía amainando e parecía posible que se nos puxera en contra. Non nos ía a facer isto agora! Pois non só poñerse en contra, senón amainar. Decidín poñer rumbo a terra, agardando atopar algo do socairo da costa galega que se definía enfronte, xa que Eltoraji, como calquera barco pequeno cando hai mar de fondo, sofre, da incómodos bandazos e vai a paso de tartaruga. Pero sen achegarnos moito, o noso pequeno avance empequenecía ante esas ameazantes montañas, orixe sen dúbida de desagradables treboadas.

Un pescador ergue a mirada das súas redes e saúdanos con xesto amistoso, posto que Eltoraji, aínda que todo un iate, ten máis dun detalle de barco de traballo, incluso ata nas súas cores, casco azul claro e traca de cinta azul escuro, ese poste de telégrafo como mastro e esas velas resistentes de lona.

Luis decide pescar e larga algo similar a un áncora de capa. Abro o acelerador, -outra vez navegando sen piedade a motor e a Última etapa, entrando en Ribadeo.vela- ante o que se queixa de que imos demasiado rápido. Reduzo a velocidade. Non procede ter problemas co motor a estas alturas. Eltoraji volve ao seu paso señorial.

“Tes o número de Caroline?”, preguntaron cando o móbil entrou en cobertura.

“Non”, responde o patrón circunstancialmente avergoñado. “O meu móbil está morto”.

O que pasou a continuación mellor non poñelo.

Salvados polo único anaco de papel enxoito que quedaba a bordo, o localizador persoal de Caroline (en certo modo a baliza EPIRB do pobre).

Unhas últimas bordadas, as interminables derradeiras 9 millas, nubarróns negros ameazando deus sabe que cousa mala e xa estamos coa carta da Ría na man para a pequena etapa que nos leva a un pequeno pantalán e -ao fin sen movemento- a un reencontro moi emotivo.

  • Corredeira Walker, 313 millas. Hora 19.30.
  • Travesía en catro días e catro horas. Velocidade media tres nós.

Xa estamos aquí!Eltoraji estaba na casa.

E o cuarto tripulante?

Que terían entoado os pescadores de Up Jumped the Herring, temerosos de Deus, como reconfortantes palabras de despedida na oración da misa da mañá do domingo?

“Agora, Señor, deixa partir ao teu servo en paz”.

 

Anexo

Unha porción do Golfo de Biscaia, co rumbo desexado e o real de Eltoraji.Planificación da travesía do Eltoraji

  • Bourgenay a Castropol, unhas 300 millas
  • Data probable de saída 1 de xuño (mareas vivas aínda que débiles) lúa nova.
  • Deixar marxe pola marea NW/SE segundo hora de zarpar.
  • Hora de saída, ver Reeds.
  • Evitar Plateau de Rochebonne (ver carta)
  • Estar pendente da plataforma continental (ver carta)
  • Coidado co tráfico marítimo, sobre todo ferris ultrarrápidos
  • Estar preparados para mala visibilidade/néboa pechando a costa española e forte NE (agárdase anticiclón)
  • 300 millas a 3 nós = 100 horas ou catro días e pico.
  • 300 millas a 4 nós = 75 horas ou tres días e pico.
  • PERO en caso de imprevistos, mal tempo, etc CALCULAR (para aprovisionamento) 1 SEMANA
  • Francia costa de sotavento (hostil).
  • Golfo de Biscaia: seguir rumbo oeste, así derrota ao N da líña de rumbo, logo abatir.
  • O ideal, anticiclón (Non necesariamente, de feito pode traer forte NE, desagradable navegar de empopada)

Para a navegación

  • Compás fixo
  • Compás de marcacións (ao final houbo dous)
  • Cartas (Admiralty) e instrumentos
  • GPS (de man, máis duas pilas extra)
  • Corredeira de arrastre (instalar)
  • Prismáticos
  • Radio de onda longa
  • Cronómetro
  • Reeds (inclúe táboa de mareas)
  • Seguridad
  • VHF
  • EPIRB ou equivalente
  • Bengalas
  • Lanternas, grande e pequena
  • Aro salvavidas con luz flotante
  • Arneses, roupa para mal tempo
  • Buguina de néboa
  • Extintor
  • Reflector de radar
  • Botica de primeiros auxilios.
  • Cadeira de mastro.
  • Escada de embarque
  • Luz para compás

Varios

  • Bolsas grandes para a roupa seca
  • Redes para estibar cosas
  • Lonas anticaídas (resultaron ser imprescindibles)
  • Liña de pesca
  • Estibas
  • Cantas baterías? O ideal serían 2, unha para arrancar e outra para navegación.
  • Defensas
  • Cabos
  • Áncoras (Acabamos con 2. Engadimos áncora CQR á áncora almirantado)
  • Lámpada de petróleo (vaidade do patrón pero protexe visión nocturna. Trouxen a lámpada do Sauntress e cristais de recambio. No se rompeu nada)
  • Espello
  • Ferramentas para motor, aceite, graxa, 3en1
  • Ferramentas xerais de carpintería
  • Berbiquí e brocas
  • Serra
  • Martelo
  • Cravos e parafuso
  • Abrazadeiras e parafusadores.
  • Drizas de recambio
  • Cadernais
  • Grillóns
  • Tenaciñas
  • Protector de man e agulla para coser.
  • Fío de falcaceado
  • Cinta illante
  • Navalla
  • Chave para grillóns

Aprovisionamento

Auga 1 galón por persoa e día, 21 galóns
Gas para sete días
Capacidade de combustible? Máis combustible de reserva para 100 millas
Café concas
Sucre leite coitelos, garfos, culleres
Arroz patacas vasos
Anchoas atún mistos
Queixo pasta cuncas
Aceite manteiga termos
Limóns froita e verdura fresca recipiente para fregar
Mel chocolate xabón liquido para fregar
Copos de avea pan cubo con rabiza
Galletas allo papel hixiénico
Cake de froitas cafeteira panos de cociña
Sal tixola pementa
Preparar estofado antes de zarpar

Navegación de proba

  • Meter rizos, sobre todo pola noite
  • Deriva (comprobar compás)
  • Poñer ao pairo (comprobar)
  • Motor (David)
  • Arriar foque (comprobar)
  • Goberno fixo (cabo amarrado á caña do timón?)
  • Familiarización xeral
    Interruptores
    Estiba
    Cociñar no mar
    Liteiras
  • Rozaduras (?) comprobar
  • Aparello (comprobar, estais sobre todo)
  • Como cinxe?
  • Tomar nota barra de escota de vela maior e comprobar rozaduras
  • Lazy guy (cabo de seguridade antitrasluchadas, para navegar de empopada)
  • Cerrar escotilla de proa dende dentro (?)
  • Estiba de balsa salvavidas
  • Cataventos
  • Como subir ao mastro (cadernal e driza de recambio)
  • Iluminación de camarote

A Habana, 14 de Nadal do 2005, a miña muller e máis eu subiamos pola rúa Tejadillo ata chegar a á placiña onde está o café, "A Floridita", frecuentado noutros tempos por Hemingway para inspirarse a forza de daikiris.

Atopamos tres rapaces que viñan fronte a nós baixaban pola rúa Obispo. Dous deles brancos e o outro era coma a camiseta que levaba posta, negra coma a noite mesma. No medio do peito, unha franxa de cor azul e unhas letras brancas que poñían "Nunca Máis". Sorprendeume e dixenlle ¡ti és dos nosos! e de seguida preguntou nun perfecto galego,...

¿é vostede do BNG? respostei que non pero sí dos de "Nunca Máis".

 

Flipade, entón dixo ... son gaiteiro, respondín ... ¡eu tamén!.

De seguida entablamos conversa con eles, contaronnos que eran estudiantes da Universidade da Habana, que as horas extras empregabanas no estudio da nosa cultura e tamén da asturiana, un deles impresionounos coa súa soltura en bable que incluía unha chea de cancións medievais, ambientadas con flauta e gaita.

Wilber, que así se chama o mozo negro, quixo saber onde estaba a miña gaita, díxenlle que eu non tiña. Ata daquela, tocaba cunha da Asociación de San Xoán de Piñeiro. Sorprendeuse e preguntoume coma era iso dun gaiteiro sen gaita.
Contaron que tiñan catro, todas galegas, procedentes de doazóns da Xunta e que outras están expostas nunha fortaleza defensiva da cidade pero en perigo de esmorecer.

Como un encontro entre gaiteiros da para máis, acordamos tocar ó día seguinte. Quedamos xusto fronte o Centro Galego, gustounos a idea dunha xuntanza fronte o edificio onde foi a estrea oficial do himno galego.

Case non puiden durmir coa emoción, aló na Habana. Estaba confuso, ¿como pode ser?

Topara cuns rapaces que nunca sairon da illa, un deles de orixe xamaicana e que por enriba falaran con soltura na nosa lingua, dos nosos músicos, da nosa cultura.

As once da mañá, estábamos no lugar acordado.
Agardaban sentados nun banco cos seus instrumentos. Foi un reencontro fraternal e cunha sorpresa, Wilbert fixome un dos mellores agasallos que recibín na vida.

Era unha gaita con fol de coiro, roncón de buxo, faltaballe o soplete e o punteiro estaba roto, díxome xa ten vostede gaita.

Boteime a chorar.

E polas rúas da Habana soaron ritmos de muíñeiras, fixeron falla uns poucos acordes para darmos de conta de que estabamos ante un mestre.
Con Wilbert toquei a muíñeira de Freixido, a Alborada de Veiga e o Himno galego, entre outras pezas.

O músico mesturaba a gaita con rítmos afrocubanos con tambores batá, sons que nos deixaron abraiados.

Wilbert fora alumno de Fernando Lorenzo, o último gaiteiro da Habana. Un vello emigrante e luthier, que antes de morrer dixo non quixera marchar deste mundo, sen deixar algún gaiteiro na Habana.

Tivemos pois, a fortuna de topar co último gaiteiro que queda na cidade caribeña, un descendente das tribus xamaicanas con licencia para tocar na rúa.

Daquela soubemos que con Wilbert, o noso instrumento máis inmorrente segue en boas máns.

Na despedida non sabía como agradecer que alguén de tan fora levara candaseu a Galicia tan dentro, e non se me ocurriu outra cousa que quitarme a camiseta, esa do peixe negro que pon abaixo Caamouco, e coller os vinte dólares que nos quedaban.

Agradezo a camiseta, sei que significa moito para vostede, pero cos cartos vou comer unha semana enteira.

 

 
 
 
 
 

Joaquín Pita